Kısaca
- Yapay zekâ destekli görüntüleme ve solunum takibi, radyoterapide tümöre odaklanırken sağlıklı dokuların korunmasını sağlıyor.
- Solunum ayarlı radyoterapi, sol meme kanserinde kalbin aldığı radyasyon dozunu azaltmayı hedefliyor.
- Prostat kanserinde radyoterapi, erken evrede cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor.
Kanser tedavisinde kullanılan radyoterapi, teknolojik gelişmelerle her geçen gün daha hassas ve kişiye özel uygulanabiliyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapi teknolojilerindeki gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.
Radyoterapinin temel amacı, tümör dokusuna gerekli dozu ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuları mümkün olduğunca korumaktır. Radyoterapi lokal bir yöntem olduğu için yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişir; kemoterapide görülebilen saç dökülmesi ya da kan değerlerinde düşme her hastada görülmez. Dışarıdan uygulanan radyoterapiden sonra hastanın vücudunda radyasyon kalmaz; bu nedenle hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşya ve yiyeceklerini ayırması gerekmez.
Sol meme kanserinde kalp koruma altında
Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verme sırasında yer değiştirebilir, bu da hedeflemeyi zorlaştırır. Solunum ayarlı radyoterapi (Respiratory Gating), hastanın solunumunu izleyerek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda olduğu zaman aralığında yapılmasını sağlar. Tedavi planlamasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi (4D-BT) ile tümörün solunum döngüsü boyunca hareketi değerlendirilir. Tedavi sırasında solunum anlık izlenir; güvenli aralığın dışına çıkılırsa cihaz ışınlamayı otomatik durdurabilir, hasta uygun faza geldiğinde tedavi sürer.
Sol meme kanserinde öne çıkan yöntemlerden biri Derin İnspiratuar Nefes Tutma (DIBH) tekniğidir. Hasta derin nefes alıp belirlenen seviyede tuttuğunda akciğerler genişler ve kalp göğüs duvarından uzaklaşır. Bu sırada yapılan ışınlamayla sol meme dokusu tedavi edilirken kalp ve kalp damarlarının aldığı doz azaltılır. Uygun hastalarda bu yöntem, uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkilerin azaltılmasına katkı sağlar.
Prostat kanserinde cerrahiye alternatif
Radyoterapi, prostat kanserinde cerrahiye alternatif olarak uygulanabilen temel yöntemlerden biridir. Hastalığın evresi, tümörün risk grubu, yaş ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek plan oluşturulur. Erken evrede tek başına kullanılabileceği gibi hastalığın özelliklerine göre hormon tedavisi ya da diğer yöntemlerle birlikte de uygulanabilir. Cerrahi sonrası tekrarlama riski bulunan bazı hastalarda da yararlanılabilir. Modern teknolojilerle prostat dokusu yüksek hassasiyetle hedeflenirken mesane ve bağırsak gibi çevredeki yapıların korunması amaçlanır.
Eksternal radyoterapi, vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gönderilen ışınların prostat bölgesine yönlendirilmesiyle yapılır. IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) ve IGRT (Görüntü Eşliğinde Radyoterapi) ile ışınlar hedefe hassas biçimde ulaştırılır. Uygun hastalarda daha yüksek dozları daha kısa sürede veren SBRT gibi stereotaktik yöntemler de kullanılabilir. Brakiterapide ise radyasyon kaynağı ultrason eşliğinde doğrudan prostat dokusunun içine yerleştirilir; kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabilir. Bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli hastalarda tercih edilir.
Yan etkiler ve yapay zekâ
Radyoterapinin yan etkileri her hastada aynı görülmez. Prostat bölgesinde sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da akışta zayıflama olabilir. Bağırsakta dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da rektal dolgunluk hissi ortaya çıkabilir.
Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri de radyasyon onkolojisinde giderek yaygınlaşıyor. Bu sistemler tümörün ve sağlıklı dokuların görüntüde daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye özel hale getirilmesine yardımcı olabiliyor. Gelişmiş görüntüleme, solunum takibi ve yüksek hassasiyetli ışınlama teknikleri, tümörün hedeflenmesi ve sağlıklı dokuların korunması açısından önemli olanaklar sunuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
